191. Geen komkommer-, maar spruitjestijd

Van de week stonden ze weer op het menu. Die kleine groene kogeltjes. Nee, geen erwten, spruitjes! Heerlijk. Je houdt er van of je walgt er van, het is net als met biest. Ik heb het altijd met veel smaak naar binnen gewerkt. Traditioneel meestal. Koken in water, nootmuskaat, wat boter erbij en afmaken met wat zout of peper. Tegenwoordig maken we er een delicatesse van en lust ook vrouwlief deze groene kogeltjes.

“Spruitjes moet je niet voorschotelen aan kinderen”, hoorde ik laatst iemand zeggen. Ze trekken er vaak een vies gezicht bij en weigeren het naar binnen te werken, maar ook veel volwassenen kiezen liever voor iets anders en kijken soms walgelijk naar deze zo vitaminevolle groente. De tegenwoordige spruitjesrassen smaken echter al minder uitgesproken dan die van vroeger, dus at je ze als kind vroeger niet: geef de mini groene kooltjes vol vitamines nog maar eens een kans!

Ik weet nog uit mijn jeugd dat als ze bij ons op tafel kwamen, de gezichten op mineur gingen. Het stonk in huis als je thuis kwam. De keuken had echt een onaangename zwavelgeur. Moeder maakte ze traditioneel klaar. Het was een goedkope groente en eenmaal in de week stonden ze in de wintermaanden op het menu. “Er moet wel een vorstje overheen, anders zijn ze niet te pruimen”, zei mijn vader altijd. Dus stonden ze in de winter in een kistje buiten. Een vriezer was nog niet in ons bezit.

Later kregen we er een spruitjestrauma bij. Zoals je in eerdere blogs heeft gelezen was het thuis geen vetpot. Als mijn ouders op een gegeven moment 12,5 jaar getrouwd zijn denkt men over het geven van een feestje. Geld voor dat feestje is er echter niet, totdat een neef van mijn vader met een aanbod komt. Spruiten schoonmaken. Hij werkt bij het bedrijf Koornstra op de veiling en had hier wat neveninkomsten door spruiten schoon te maken. Tegen de avond kwam de vrachtwagen langszij rijden waarna er kisten met spruiten werden uitgeleverd. Deze moesten worden schoongemaakt. Dat kon op twee manieren: voor het oog schoon en de donkere blaadjes er af of hotelschoon. Bij dat laatste bleef er van de spruit niet veel meer over dan een lief klein kogeltje. Afgerekend werd het aantal kilo’s dat werd schoongemaakt. Het netto gewicht, dus, na de schoonmaak. De hele familie sneed mee. Een kist werd op tafel uitgestort, waarna vader Lau en moeder Agnes aan de kop van de tafel plaatsnamen. De drie oudste jongens zaten rond de tafel. Het moest snel, want aan het eind van de avond werden de kisten weer opgehaald. Menig keer kwamen de pleisters op tafel. Het werd soms laat, een race tegen de klok om de hoeveelheid spruitjes gereed te hebben. Het feestje kon door deze extra inkomsten wel worden gevierd.

Een spruitje is eigenlijk een kleine kooltje die uit groene blaadjes bestaat. Over elkaar heen gegroeid maken ze er een verrassend kogeltje van. Ze groeien gezellig met tientallen tegelijk aan een stam van de spruitjesplant. Bij de aanhechting tussen stam en blad hebben ze hun voedingsbodem. Vroeger met de hand geoogst, tegenwoordig komt er een afschuwelijk grote machine die het spruitje afsnijdt van zijn basis. Spruitjes worden geoogst vanaf augustus tot en met maart, maar ze staan in de winter het meest op het menu.

Spruitjes bezitten meer vitamine C dan sinaasappels! Bekend? Bovendien zijn ze rijk aan vitamine B, ze bezitten magnesium, foliumzuur, kalium en vezels. Een zeer gezonde groente dus, of niet?.

In spruitjes en andere koolsoorten zitten namelijk ook glucosinolaten. Deze glucosinolaten zijn natuurlijke gifstoffen die vóórkomen in diverse andere koolsoorten zoals broccoli, bloemkool en spruitjes. Glucosinolaten hebben een dubbele werking. Ze behoeden het spruitje voor insecten en zorgen voor de specifieke, bittere koolsmaak. Echter als je ze rauw zou eten kan het lichaam ze omzetten in schadelijke stoffen, een remmende werking op de schildklier, maar door het koken van de spruitjes wordt dat weer voor komen. Tegelijkertijd hebben ze juist ook een gunstig effect: glucosinolaten zouden het lichaam beschermen tegen kankerverwekkende stoffen.

Nog een negatief puntje van spruiten is hun uitwerking op de darmen. Met name de dunne darm kan de in spruitjes aanwezige raffinose, een suiker, niet verwerken. Daarom moet de dikke darm deze stof verteren en daarbij kunnen gassen vrij komen die winderigheid veroorzaken.

Als je spruitjes koopt, kijk dan of ze mooi groen en stevig zijn. Ze zijn dan ongeveer een week te bewaren in de groentela van de koelkast of in het koude schuurtje. Een paar gelige, donkere of beschadigde blaadjes zijn geen ramp. Deze kan je er voor bij het schoonmaken afhalen. Snijdt ook een stukje van het stronkje af. Zelf vind ik ze het lekkerst als je ze zover pelt dat er een lichtgroene glans over de spruit valt.

Eventueel kan je panklare of hotelschone spruitjes kopen. Die zijn al schoongemaakt, maar blijven nog maar een dag of twee goed. Wil je jouw spruitjes langer bewaren, blancheer ze dan een paar minuten en vries ze vervolgens in.

Ik vond ooit eens een spruitjesrecept op een folder dat van dat oude muffe spuitjesrecept een heerlijk smakende groente maakt. Onze delicatesse is roerbak spruitjes met spekreepjes, ui, knoflook en gedroogde tomaatjes. Een recept voor vier personen, kleine eters.

Kook de 500 gram spruitjes zo’n vijf minuten in ruim water. Voeg wat zout toe tijdens het koken. Giet ze daarna af en halveer ze daarna. Pel in de tussentijd twee uien en snijdt de uien fijn. Hak twee knoflookteentjes fijn. Snijdt tien zongedroogde tomaatjes in kleine reepjes. Verhit olijfolie in een koekenpan of wok en fruit de uien en fijngehakte knoflookteentjes aan. Voeg een bakje spekreepjes en één eetlepel kerriepoeder toe. Bak dit lekker door tot de spek krokant is. Nu kunnen hier de spruitjes en de tomatenreepjes aan toegevoegd worden. Roerbak het geheel ± vijf minuten totdat de spruitjes beetgaar zijn. Voeg nog wat zout en peper naar smaak toe. Een heerlijk gerecht staat nu op tafel, waarbij het spruitje als een delicatesse over de tong glijdt.

Nog een kleine tip: Kook spruitjes in ruim water, zo blijft de meeste vitamine C behouden. Laat ze niet te lang koken, want dan ontstaat er een typische vervelende geur. De spruitjeslucht wordt veroorzaakt doordat spruitkool tijdens de groei zwavel opneemt uit de grond. Tijdens het koken laten de spruitjes een vluchtige zwavelverbindingen los en dat ruikt je!

Vieze luchtjes tijdens het koken kan je trouwens ook voorkomen door een klein scheutje melk of een stuk ui mee te koken. Of kook de spruitjes maar een paar minuten en verwerk ze daarna in een ander wok gerecht of hartige taart.

Eet smakelijk. Laat je even weten of je de spruitjes nu ook lekker vindt of durf je het toch niet aan?

Een gedachte over “191. Geen komkommer-, maar spruitjestijd

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.